Clara van Assisië was de eerste vrouwelijke volgeling van Franciscus.
Ze is in Assisië geboren in 1193.
Voor Clara was de allerhoogste armoede van groot belang en ze leefde een leven dat geheel
gewijd was aan armoede, onthouding en gebed.
Clara heeft zelf een levensvorm voor haar zusters geschreven.
De Orde der Clarisse is gesticht in het klooster San Damiano in Italië.
Clara stierf op 11 augustus 1253.
De levensvorm van Clara werd later aangepast.
Coletta van Corbie vond dat dit tot een verzwakking leidde van de oorspronkelijke idealen van Clara.
Ze begon in 1407 in hervormingsbeweging van de Clarisse.
De oorspronkelijke levensvorm werd weer hersteld.
Deze hervormde tak van de Clarisse werd bekend als de Clarisse-Colettinen.
In 1936 vestigde acht Clarisse-Colettinen uit Helmond zich in Eindhoven.
Dit was door het toedoen van burgemeester Verdijk die het belangrijk vond om de zogenaamde
slotzusters in zijn stad te hebben.
De zusters betrokken de bouwvallige oude pastorie van de Sint-Joriskerk aan de straat in Psedijk.
In 1993 zijn er nog zes overgebleven zusters verhuisd naar Huizenwitven te zomeren.
Ergens langs de lommenrijke oefers van het Dommel ligt het Clarisse-klooster verscholen.
Om het isolement van de mediterende te beklemtonen is er een slotgracht omheen gegraven.
Tot 1952 stond hier huis Rapelenburg.
Ik sta hier nu in de toegangspoort tot het huis Rapelenburg, gebouwd in 1750, kan ook
60 geweest zijn, door een meneer van de familie Rasens uit Eindhoven, die daar als het ware
een soort buitenverblijf aan had.
In het belang van de volkshuisvesting was het ook hard nodig dat er veel meer infrastructuur zou worden ontwikkeld.
En in het kader daarvan werd met name een rondweg gepland.
En die rondweg zou ook komen lopen over het terrein van landgoed Rapelenburg.
In verband met die aanleg van de rondweg werd Rapelenburg uiteindelijk onteigend.
Nu zaten de zusters Clarisse tegenover de Joriskerk in een oude voormalige pastorie en
die moesten ook nodig een betere huisvesting krijgen en toen is het plan opgevat ook om
hier het Clarisse-klooster te bouwen op de plek waar voorheen de karpervijver lag van
Rappelberg.
Voor het ontwerp van het klooster zoals dat hier nu ligt, heeft de gemeente architect De Bever ingeschakeld.
TV GELDERLAND 2021.
Kees de Bever, mijn opa. De tweede generatie binnen onze architectenbureau.
Kees de Bever heeft eigenlijk een heel mooi oeuvre als architect opgebouwd in zijn leven.
En ik denk vooral dat het interessant is om te weten dat hij in de wederopbouwperiode heeft moeten werken.
En dat is volgens mij ook wat uitstraalt in het werk wat hij heeft gerealiseerd.
De originele tekening, al in de tijd van Koken, dus eigenlijk zijn schoonvader,
die heeft als eerste aan het Clarisse-klooster getekend.
Daar kwam ik achter en dat had hij een locatie aan de Philips van Lennepark.
Daar zou dat klooster komen.
Later zijn die tekeningen weer tevoorschijn gekomen en toen is opeens besloten...
nee, we gaan dat niet in het Philips van Lennepaark maken.
We gaan dat complex bij Rapelenburg neerzetten.
Die layout, die was er al.
Dat is getekend door Koken en dat werd allemaal veel zakelijker in die tekeningen van Kees de Beven.
Hij heeft het opgepakt en hij heeft het naar zijn stijl gebracht.
En op die manier is het terechtgekomen hier aan de Dommel.
Je ziet hier de woonwerk van Johanna van Loteringen.
En dan zie je hier de familie Philips.
Ik denk dat het terrein nog van Philips was.
En dan komt die woningbouwcoöperatie.
Zij tekenen ook een stedenbouwkundig layout.
En dan kwam die kerk.
Het enige wat gebeurd is dat hij is gespiegeld.
Dit zijn de nieuwe, inmiddels omgedraaide, platte grond.
Je kan heel goed lezen van raampartijen met ruimtes die erachter zitten.
Dit is de verborgen kapel.
Hier zaten de zusters die betrokken waren met de buitenwereld.
Maar achter de muur van de kapel zit die andere kapel.
Daar zaten de zusters die niet in contact waren met de buitenwereld.
Op 22 juni 1952 werd de eerste steen van het klooster gemetseld door de wereldelijke moeder
der Clarisse, mevrouw Lodewijks-Witteveen.
De eerste steen van de kerk werd gelegd door Prater Symphorianus.
Op donderdag 17 september 1953 hebben de zusters Clarisse Colettine haar intrek genomen in het
nieuwe klooster.
Deker Hezemans verrichtte de inzegeling van de kapel en er werd een heilige mis opgedragen.
Met de wereldlijke moeder, mevrouw Lodewijks Witteveen aan haar zijde,
opende moeder Abdis, zuster Maria Clara, de rij der gesleierde slotzusters op weg naar de kloosterkapel.
De krant van die dag meldt,
tolrijke familieleden haasten zich om voor het laatst nog eens hun dochters en zusters te zien en te begroeten.
Hoewel de slotzusters gesluierd waren, waren de zusters toch goed herkenbaar,
dankzij de barmhartige zon die dwars door de zwarte Tudus ging.
Het Clarisse-klooster is een wederopbouwmonument uit de periode tussen 1940 en 1958.
De architectuur van het klooster is een voorbeeld van de Delftse school.
De vormgeving is sober en ingetogen.
Deze bescheiden vormgeving past bij het sobere karakter van het kloosterleven.
De zusters bemoeiden zich actief met het ontwerp.
Zo wilden de zusters geen knoppen op de deuren, maar klepjes.
Dat is de detail van die deurkruk.
En dan hier die zakelijke manier van hoe je met een stalen kozijn aan de slag gaat, in
plaats van een houten kozijn.
De ramen in de refter moesten hoger, zodat niemand naar binnen kon kijken en het onderste
deel van de ramen van de slotzusters moest van matglas worden.
Een van de specifieke kenmerken van de kloosterorde is de scheiding tussen buiten- en binnenzusters,
ook wel slotzusters vernoemd.
De binnenzusters leefden afgesloten van de buitenwereld.
Deze strikte scheiding heeft gefunctioneerd tussen 1953 en 1965.
Na Tweede Vaticaans Concili in 1965 kregen de zusters meer vrijheid.
In de periode 1965-1993 leefde men meer samen.
Binnen het klooster was er een vrijer gebruik van de ruimte
en minder onderscheid tussen de buiten- en de binnenzusters.
Dit vroeg ook om aanpassingen van het gebouw.
Op de begane grond zijn de gezamenlijke ruimtes, de kapel en de sacristie.
Het interieur is eenvoudig, alles getuigd van soberheid.
De houtwerken binnen zijn niet geverfd, maar moeten blank vurenhout blijven.
Er is geen centrale verwarming en zelfs geen gewone kolenkachel.
Alleen de ziekenkamers en de spreekkamers voor het bezoek hebben een kachel.
De vloeren zijn van hout gemaakt, omdat de slotzusters in huis op blote voeten liepen.
Voor het betreden van de wc's, de keukens, de waslokalen en de tuin werden houten trippen of patijnen gebruikt.
De houten vloeren waren erg gehoorig. Waarschijnlijk is na 1965 tapijt over de oorspronkelijke houten vloeren gelegd.
Stromend water was er in het begin onder andere alleen in de badkamers.
Ook elektrisch licht was spaarzaam, bijvoorbeeld alleen op de gangen van de cellen.
In 1964 kreeg het klooster centrale verwarming, maar warmer dan 19 graden kon men ruimte niet krijgen.
Op de eerste verdieping zijn de cellen aan weerszijden van de kleine gangen.
Ook de badkamer is hier.
Op een lei konden de zusters aangeven wanneer zij van de badkamer gebruik wilden maken.
De ziekenkamers bevinden zich ook op de verdieping.
In deze kamers zijn rondboogvensters aangebracht die uitzicht geven in de kapel.
De zolder werd gebruikt als opslagruimte en voor het drogen van de was.
Later werden er ook werkruimten gecreëerd voor onder meer het bestuur.
De kloostertuin is door de slotgracht en een muur omsloten en afgeschermd van de buitenwereld.
De tuin is een plek voor bezinning waar kan worden gebeden en gemediteerd en is ook een
plek voor ontspanning waar kan worden gewandeld.
Ook een begraafplaats is een onderdeel van de omsloten kloostertuin.
Na het vertrek van de Amerikaanse zusters in 2015 werd het klooster door het bisdom ontmanteld.
De restanten van de moestuin en de boomgaard werden verwijderd.
Nadat de zusters uit het klooster waren vertrokken, zijn diverse voorwerpen in Museum Corona in Uden terechtgekomen.
Bij de Clarisse was het gebruik dat het haar bij intreding werd afgeknipt.
Het haar werd in bosjes samengebonden en zorgvuldig gewassen en ontvet, zodat het niet kon schimmelen.
Van dit haar werd door de zusters zelf in schilderij gemaakt.
Dit werd bij het afleggen van de eeuwige gelofte aan de ouders als geschenk gegeven.
Verder is er nog eet- en drinkerij wat door de oorspronkelijke zusters gebruikt is.
Ook zijn er nog Clara beelden en enkele andere voorwerpen bewaard gebleven.
Dit is een van de 16 werken van de Vlaamse kunstenaar Albert Cervaes.
Deze schilderijen zijn door de heer van Abbe aangeboden aan de zusters Clarisse bij de
opening van het nieuwe klooster.
Ik ben in Hannover in Duitsland ingetreden en overgegaan naar Nederland op 10 juli 1978.
Klarissen is een contemplatieve orde, een gesticht van de heilige Franciscus en de heilige Clara.
Franciscus heeft gekozen om actief in de wereld rond te trekken en te predigen en te missioneren.
Maar Clara, die wilde...
Eigenlijk ondersteunend zijn en in die tijd was dat gesloten.
Dat was dat gewone, eh, ja, eh, slot.
En tot die dat dat gevonden had door Omswervingen ook.
En dat is even helemaal voor God te zijn.
TV GELDERLAND 2021.
De Clarissen hebben nooit goederen gehad als de zusters Benedicte in Essen of zo.
We hebben altijd van onze handen arbeid geleefd, maar ook door veel giften te krijgen op heel
vroeger was dat bedelen en in Eindhoven was dat ook nog gebeurd, dat de buitenzusters
rondtrokken en bij families aanklopten om ondersteuning.
We hadden een bepaalde dagorde en dat was natuurlijk de hele dag doorweven met kibet.
Niet alleen privé gebed, maar ook gemeenschappelijk gebed.
En dat kun je alleen begrijpen of aanvoelen wanneer je iets gelovig bent.
En zonder dat kun je dat niet.
Toen ik ingestort ben, heb ik nog het strengere meegemaakt.
En toen stonden we om vijf uur op, en ook die dag orde, en ongeveer zo'n beetje.
Dan stonden we nachts nog op, om twaalf uur tot een-half-twee ook gebeden.
We waren die, wat je ook zegt, de metten, nachts, nachts.
Maar je stond toch dan wel om vijf uur ook weer op.
TV GELDERLAND 2021.
Toen ik daar kwam in 1978 was het al een beetje versoepeld, maar wij stonden er om half zes op en van zes tot zeven uur was privé-meditatie of gebed en om zeven uur gemeenschappelijk gebed, half acht was de heilige mis, godsdienst en daarna een kwartiertje stilgebed.
Dat was het.
En daarna was ontbijt, dat was dan nagelang een gezongen miswas tussen kwart over acht half negen.
Also van zes uur tot half negen was dan gebedstijd.
Daarna was een half uurtje, ja, daar kon je privélezing doen, maar was ook gemeenschappelijk bezig reden.
De kokken, die hadden de groente in aardappelen nodig.
Also werden alle zusters gevraagd om even de groente schoon te maken.
En voor tussen 17 en 25 heb je nog wat nodig.
En dat hebben we dan vaak uit het einde gehad.
Dan was werktijd tot half twaalf.
Dan was weer gebedstijd.
Ik wacht over twaalf als middag eten, aansluitend de affas en dan een half uurtje voor jezelf.
Dan kon je door de tein gaan wandelen of wat je wilde doen.
Maar je rust, dat de anderen die wilden rusten niet gestoord werden.
En dan was het weer werktijd, en dan was het om vier uur recreatie.
En dan was het een goed half uurtje waar je dan met elkaar kon spreken.
En daarna weer gebedstijd, om zes uur Colasi, alsoavondeten, en om zeven uur weer gebedstijd en om half negen zoiets,
ja, je mag nationaal kijken, wat dat was ook alles, en daarna was rust. En silencium, groot silencium.
In Hannover was ik vijf jaar in de keuken.
Als jonge zuster mag je nog geen taken hebben.
Je moet eigenlijk de kleine professie of de plechtige professie hebben.
En dan heb ik door de zusters alles geleerd wat over de tuin ging.
Die heeft mij met de...
Ik heb een maatband in de tuin gestuurd.
Aardappels veruit elkaar, de bloemen zo.
De eerste keer heb ik radijsjes gezegd.
Ik kwam van het land.
De zusjes waren zo blij dat ik van het land kwam.
Maar nee, ik wist van niets.
Want te tuin, een veld, dat moest ik niets van hebben.
En die eerste radijsjes waren zo dicht gezegd,
dat niet één radijs daarvan kwam.
En dat weder was. De rode bieter, dat zijn twee dingen die zal ik nooit vergeten.
De rode bieter zegt ze, dat perkje, dat moet je helemaal onkruid vrij maken.
Nou, ik heb het gedaan. Op een keer stond ze achter mij en zei, wat doe je hier?
Ja, je hebt toch gezegd, ik moet dat schoonmaken.
Ja, maar je moet die rode bieter laten staan.
Maar het heeft mij goed gedaan, ik heb echt vreugde aan de toon gekregen, zodat ik toen in 1978 naar Nederland kwam.
En na een jaar toen de toonman ons verliet, heb ik op...
mijn wens en voor het schets de toon mogen inrichten.
En zo is dat eigenlijk ook altijd gebleven.
En dat heb ik met veel liefde en plezier gedaan, kan ik niet anders zeggen.
In 1993 zijn de zusters van mijn gemeenschap naar het klosterversorgingshuis in Zomeren gegaan.
In ons klooster hebben de Amerikaanse zusters overgenomen.
Het was gewoon wisseling van de wacht.
Er bleef het Clarissen-kloster, maar het moeilijkste was dat ze uit Amerika kwamen
en een heel andere leefwijze hadden.
En onze ouders zusters voelden daar niets van.
En ik persoonlijk ook niet.
Er waren ook nog, hoe heet het, mensen begraven in de klooster.
Ja, en die zijn toen niet verkocht zou worden, kocht ervoor,
zijn die alle herbegraven op het kloosterkerkhof in Zomeren, in Witfern.